Bij de reconstructie van de Rijksweg te Berg en Terblijt in 2012 heeft de Provincie Limburg, als eigenaar van de weg, ter hoogte van de aansluiting met de Grote Straat een rotonde aangebracht.
Een mooie oplossing voor de doorstroming van het verkeer.
De gemeente Valkenburg aan de Geul heeft vervolgens een oproep gedaan aan hun inwoners met de vraag om ideeën voor een kunstwerk op deze rotonde in te dienen. De Kunst en Cultuurraad koos uiteindelijk voor het door het Kernoverleg Berg en Terblijt ingediende idee.
Het idee betrof een cultuurhistorische herinnering aan de oude kernen van Berg, Vilt, Geulhem en Terblijt. Het bijbehorende kunstwerk is opgebouwd uit vier ringen van cortenstaal met daarop een viertal platen waarop cultuurhistorische kenmerken van de kernen worden uitgebeeld.
Oude gemeente Berg en Terblijt
De voormalige gemeente Berg en Terblijt bestond in het verleden uit 4 kernen: Berg, Vilt, Geulhem en Terblijt. Geulhem was een kern met heel veel toerisme. In Berg, Terblijt en Vilt was vooral het boerenbedrijf een bron van inkomen. Daarnaast is zowel in Berg als Vilt de kiezelwinning een bron van inkomen geweest net als de mergelwinning.
Na de herindeling in 1982 is Berg en Terblijt opgegaan in de gemeente Valkenburg aan de Geul. Vandaag de dag is het een forensendorp van de omliggende steden Maastricht, Heerlen, Aken en Luik.
Kern Berg
Grindwinning vond plaats in de “kiezelkoel” in Berg in het huidige Limburger bos. Vanaf de Brakkeberg is nog steeds een kiezelbaan zichtbaar waar onder andere de kantonnier van Valkenburg-Houthem kiezel haalde met kar en paard om de holle wegen bij te werken.
De kiezel, in de volksmond “stol” genoemd, die er gewonnen werd, was voor vele doeleinden te gebruiken.
Kern Vilt
De kern Vilt beschikte enige tijd over een door stoom aangedreven zuivelfabriek genaamd “Sint Rochus”. Het markante pand heeft later ook gediend als conservenfabriek, lompenfabriek en er is zelfs nog een kuiperij geweest aan de kant van de Leijstenstraat. Als laatste was er een autobedrijf gevestigd, te weten Garage Sebregts.
Kern Geulhem
Geulhem kenmerkt zich onder andere door de ‘grotwoningen’. De in de mergelwanden uitgehouwen verblijven deden in vroeger tijden (rond 1795 o.a. was er zware woningnood), dienst als woning voor de armen. Tevens waren deze mensen verbonden met het vak van blokbreker.
In Limburg staan nog vele huizen opgetrokken uit mergel (kalkzandsteen) die door de blokbrekers werd gewonnen.
In 1912 verliet Johannes Tonnen als laatste bewoner de grotwoningen in Geulhem. Zijn beroep was blokbreker en klompenmaker.
Kern Terblijt
De naam Terblijt kan mogelijk worden verklaard aan de hand van blijt, blyt en bliet dat ‘waterloop’ betekent en in Belgisch-Limburg enkele malen voor komt. Een bijzonderheid Terblijt en de Heren van Terblijt is dat ze zich het muntrecht hadden toegeëigend.
In 1566 gaven ze muntmeester Matthijsen Frederixs van Bilzen, burger van Maastricht, opdracht zilveren munten binnen de Heerlijkheid Terblijt te munten, te gebruiken en te exerceren (in omloop te brengen).
Er is nog één munt van Terblijt bewaard gebleven en deze is te bezichtigen in de Rijksmunt te Amsterdam.
Wapen van Berg en Terblijt
Op het informatiebord zie je ook het wapen van Berg en Terblijt dat op 15 september 1819 werd vastgesteld.
Het wapen is afgeleid van dat van het kapittel van Sint Servaas in Maastricht waar Berg ooit onder viel. Het toont een dubbele adelaar met op de borst een hartschild van zilver beladen met een sleutel van sabel.
